Turgut Özal İş Merkezindeki dernek binasında düzenlenen programın açılış konuşmasını yapan Türk Ocakları Şube Başkan Yardımcısı Dr. Alperen Uluer Yaşar, katılımcılara derneğin faaliyetleri hakkında bilgi verdi. Yaşar’ın konuşmasının ardından, programın ilk konuğu olan Hitit Üniversitesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaşif Hamdi Okur, “Türk İslam Geleneğinde Din-Dünya İlişkisi ve Modernleşme” konusunda seminer verdi.

Konuşmasına konunun yaklaşık 200 yıldır toplumun düşünce dünyasını ve hayatını belirleyen meselelerden biri olduğunu ifade ederek başlayan Okur, İslam dininin dünyayla ilişkisini hem teorik hem de uygulama bakımından doğru anlamanın önemine değindi.

“DÜNYADAN SOYUTLANMAK İSLAM’DA SÖZ KONUSU DEĞİL”

Dünya kavramının Kur’an-ı Kerim’deki kullanımını açıklayan Okur, kelimenin aslında “yakın hayat” anlamına geldiğini belirterek, dünya ve ahiret arasındaki ilişkinin birbirinden kopuk değil, dengeli bir şekilde ele alınması gerektiğini söyledi.

Kur’an-ı Kerim’de dünya hayatının geçiciliğine ve ahiretin kalıcılığına vurgu yapıldığını kaydeden Okur, bunun dünyadan tamamen uzaklaşmak anlamına gelmediğini dile getirdi.

Kasas Suresi’nde Karun üzerinden verilen örneğe dikkat çeken Okur, insanın Allah’ın verdiği imkânlarla ahiret için çalışması gerektiğini, ancak dünyadan da nasibini unutmaması gerektiğini belirtti.

Kur’an-ı Kerim’de yer alan “Rabbena atina fi’d-dünya haseneten ve fi’l-ahireti haseneten” duasının da bu dengeyi ortaya koyduğunu ifade eden Okur, şöyle konuştu:

“Dünyada da iyi istiyoruz, ahirette de iyi istiyoruz. Yani dünyadan soyutlanma gibi bir şey Kur’an-ı Kerim’de söz konusu değil. Bu duanın mesajı da dünya ve ahiret arasındaki dengeyi gözetmek.”

Hazreti Peygamber’in hayatının da bu dengenin en önemli örneği olduğunu belirten Okur, onun ibadetlerini yerine getirirken toplumun sorunlarıyla ilgilendiğini, ailesiyle yaşadığını ve hayatın içerisinde bulunduğunu anlattı.

Hazreti Peygamber’in ibadeti artırmak amacıyla toplumdan uzaklaşmayı ve evlenmemeyi düşünen sahabeleri uyardığını hatırlatan Okur, onun “Benim yolumdan ayrılan benden değildir” sözünün bir hayat tarzına işaret ettiğini ifade etti.

“DÜNYA, SENİ ALLAH’TAN UZAKLAŞTIRAN ŞEYDİR”

Türk İslam geleneğinde de dünya ve ahiret arasındaki dengenin ana damarlardan biri olduğunu belirten Okur, Mevlana’nın Mesnevi’de yer verdiği dünya tasvirini anlattı.

Mevlana’nın dünya kavramını altın, gümüş, eş, evlat veya mal varlığıyla sınırlamadığını aktaran Okur, insanı Allah’tan uzaklaştıran ve asıl vazifesini unutturan şeyin dünya olduğunu ifade etti.

Mevlana’nın gemi örneğini hatırlatan Okur, “Gemi suyun üzerinde yüzer. Ama suyu geminin içerisine doldurursanız ne olur? Batar. Önemli olan kendini imkânlardan soyutlamak değil” dedi.

Dünyadan uzaklaşmayı öğütleyen bazı anlayışların zaman içerisinde dinî düşüncenin içerisine girdiğini belirten Okur, bu yaklaşımın İslam’ın temel anlayışıyla örtüşmediğini söyledi.

“DİNİ DÜNYAYA ALET EDEN YAPILARDAN UZAK DURULMALI”

Konuşmasında din ve maneviyat üzerinden çıkar sağlayan yapılara da değinen Okur, insanların dünyadan uzak durmasını öğütleyen bazı oluşumların yöneticilerinin ise bu imkânlardan en üst düzeyde yararlanabildiğine dikkat çekti.

Osmanlı döneminde Kadızadeliler ile Sivasiler arasında yaşanan mücadeleleri örnek gösteren Okur, tarihî kaynaklarda bu grupların dinî görüş ayrılıklarının ötesine geçerek toplumsal ve siyasi etkilerini artırma çabalarının da görüldüğünü anlattı.

Dinin insanları iyi ahlaklı yapmak ve ahirete hazırlamak amacı taşıdığını belirten Okur, bu öğretilerin kişisel çıkarlar için kullanılmasının olumsuz sonuçlar doğurduğunu ifade etti.

Naima’nın eserinde yer alan bir ifadeyi aktaran Okur, “Allah cümlemizi dini ekl-i dünyaya alet eden mekkârdan muhafaza eylesin” sözünün, dini dünyalık menfaatleri için kullananlara yönelik tarihî bir uyarı olduğunu kaydetti.

Okur, “Bu tür oluşumlara meydan verildiği takdirde senaryo değişmez, aktörler değişir. Yani her zaman bu insanların karşısına geçer ve bunlardan kaybeden de maalesef onların kendilerini nispet ettiği değerlerin kendisi olur” ifadelerini kullandı.

“MODERNLEŞMEYE ADAPTE OLMAK ZORUNLULUKTU”

Modernleşme sürecini de din-dünya ilişkisi çerçevesinde değerlendiren Okur, modernleşmenin yalnızca bir tercih meselesi olmadığını, Osmanlı Devleti’nin ayakta kalabilmesi için yaşanan değişime uyum sağlamak zorunda olduğunu söyledi.

Modernleşme kavramının tarihsel süreçte güçlü olan toplumların ortaya koyduğu yenilik ve yaşam tarzıyla ilişkilendirildiğini belirten Okur, geçmişte Müslümanların bilim ve teknolojide öncü oldukları dönemlerde farklı toplumlar için örnek teşkil ettiklerini, zamanla bu gücün Avrupa’ya geçtiğini anlattı.

Osmanlı’nın özellikle askeri alanda başlayan yenilikleri eğitim ve devlet teşkilatına da taşımak zorunda kaldığını ifade eden Okur, dönemin şartları dikkate alınmadan geçmişteki isimlerin ve uygulamaların değerlendirilmesinin doğru olmayacağını söyledi.

“ZİYA GÖKALP’İN TEKLİFLERİ HALA GÜNCELLİĞİNİ KORUYOR”

Seminerinde Ziya Gökalp’in düşüncelerine geniş yer ayıran Okur, Gökalp’in dinin çağın şartlarına göre anlaşılması ve toplumsal sorunlara çözüm üretebilmesi konusunda önemli teklifler ortaya koyduğunu belirtti.

Gökalp’in modernleşme ile İslamiyet arasında bir çatışma bulunmadığını savunduğunu ifade eden Okur, onun dinin temel esaslarını koruyarak değişen toplumsal ihtiyaçlara cevap verecek bir anlayış geliştirmeye çalıştığını dile getirdi.

Gökalp’in eğitim, devlet yapısı ve hukuk alanındaki değişimleri dikkate alarak referans kaynaklarının da yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunduğunu aktaran Okur, aile hukuku kararnamesi örneğini anlattı.

1917 yılında çıkarılan Hukuk-ı Aile Kararnamesi’nin farklı dinlere mensup vatandaşların aile hukukuyla ilgili meselelerini devletin ortak hukuk sistemi içerisinde ele almayı amaçladığını belirten Okur, kararnamenin 1919 yılında yürürlükten kaldırıldığını hatırlattı.

Gökalp’in İslam hukukunun değişen ihtiyaçlara göre yorumlanmasını savunduğunu kaydeden Okur, bu yaklaşımın dinin temel esaslarından uzaklaşmak anlamına gelmediğini vurguladı.

Ahmet Ağaoğlu’nun Gökalp’in vefatından kısa süre sonra kaleme aldığı değerlendirmelerden de örnekler aktaran Okur, Gökalp’in dinin itikat, ahlak ve ibadet alanlarındaki temel esaslarının değişmez olduğunu, hukuki düzenlemelerin ise toplumsal ihtiyaçlara göre yeniden ele alınabileceğini düşündüğünü anlattı.

Okur, Gökalp’in amacının dini ortadan kaldırmak olmadığını belirterek, “Ziya’nın hedefi dini kaldırmak değil, dine asr-ı hazırla hemahenk bir revnak vermekti” değerlendirmesini aktardı.

Gökalp’in düşüncelerinin bugün de önemini koruduğunu ifade eden Okur, İslam’ın temel esaslarıyla çağın ihtiyaçları arasında sağlıklı bir ilişki kurulması gerektiğini söyledi.

“DÜNYA, AHİRETE GÖTÜREN BİR YOLDUR”

Konuşmasının sonunda din ve dünya ilişkisine yeniden değinen Prof. Dr. Kaşif Hamdi Okur, dünya hayatının ahirete ulaşmak için bir yol olduğunu belirterek bu iki alan arasındaki dengenin korunması gerektiğini vurguladı.

Okur, seminerini şu sözlerle tamamladı: “Dünya nedir? Ahirete götüren bir yoldur. Bu dengeyi muhafaza etmek gerekir. Bu dengeyi bozan ve işi din ve maneviyat baronluğuna götüren yapılardan uzak durmak gerekir.”

Dinî değerlerin toplum üzerinde etkili olabilmesi için kişilerin inisiyatifinden ziyade güçlü kurumların oluşturulması gerektiğine de dikkat çeken Okur, Ziya Gökalp ve aynı dönemde Türk Yurdu ile İslam Mecmuası’nda fikir üreten isimlerin çalışmalarının bu arayışlara katkı sağlayabileceğini ifade etti.